Skip to content

Đối thoại ở Thượng Hải

Mỗi mùa hè khi dạy ở châu Á, tôi thường tiếp xúc với các cựu sinh viên trong cuộc gặp gỡ để cho tôi có thể biết thêm về nghề nghiệp của họ. Năm nay chỉ bốn người trong số họ tới gặp tôi vì những người khác bận hoặc có kế hoạch khác. Ba sinh viên đã làm việc ở Mĩ trong vài năm rồi về nước, chỉ một người mới tốt nghiệp năm ngoái và về nước để quản lí doanh nghiệp gia đình vì bố anh ta bị ốm. Thời tiết ở Thượng Hải nóng và ẩm tương phản với Bắc Kinh nóng nhưng khô. Chúng tôi gặp gỡ trong nhà hàng đẹp ở Pudong, nhìn ra Đê phía bên kia sông.

Sau một số đối thoại bình thường, Zhang, một người quản lí tại Hoa Vỹ bắt đầu: “Khi em về nhà sau nhiều năm làm việc tại Microsoft, em nghĩ rằng em có thời gian để tận hưởng cuộc sống ở Trung Quốc. Em đã sai vì công việc ở đây còn bận rộn hơn ở Mĩ.” Meng, một cựu sinh viên khác nói thêm: “Chúng em quá bận rộn làm bất kì cái gì. Điều chúng em nghĩ là thời gian riêng của chúng em đã hoàn toàn bị thay thế bằng nhiều công việc hơn, nhiều họp hành, và nhiền sự kiện xã hội. Vấn đề là phần lớn những công việc này đều không có hiệu suất. Trung Quốc đang phát triển quá nhanh nhưng mọi người không hiểu hiệu quả là gì. Họ phải đi họp mọi lúc nhưng không làm quyết định nào. Mọi người nói và nói rồi triệu tập cuộc họp khác lại tiếp tục. Anh ấy cười: “Nó là “busi-ness – tính bận rộn” chứ không là “business-kinh doanh”!

Zhang phàn nàn: “Họp hành thường xuyên được tổ hợp với cảm giác rằng có nhiều thứ thế để tạo ra sức ép lớn lên tất cả chúng em. Sức khoẻ của em không được tốt khi em ở Mĩ. Em lo là em có thể bị đau tim. Ở Mĩ sau khi làm việc phần lớn các kĩ sư đi ra phòng tập thể dụng hay chơi thể thao cho nên họ mạnh khoẻ. Nhưng ở Trung Quốc, tất cả họ đi nhà hàng nơi mọi người ăn, hút và uống, nếu thầy không làm việc đó, thầy không phải là một phần của tổ.” Meng đồng ý: “Kiểu hoạt động đó, đặc biệt là uống rượu gây tổn thương cho khả năng hội tụ vào công việc, phá hoại ngầm tư duy sáng tạo nhưng mọi người ở đây coi nó như điều cần thiết vì tất cả họ đều có việc làm tốt, và làm ra nhiều tiền.” Zhang nói thêm: “Công nghệ đáng ra làm cho công việc dễ dàng hơn nhưng ở Trung Quốc, nó làm cho mọi thứ phức tạp hơn. Mọi người gửi email và tin nhắn cho người khác vào mọi lúc. Với điện thoại di động, họ gọi cho nhau thậm chí sau công việc; mọi người gọi em lúc 11 giờ đêm và thậm chí cả 4 giờ sáng. Không có sự thảnh thơi vì mọi người thường xuyên nói trên điện thoại di động của họ hay đọc emails, và tin nhắn. Họ nói chuyện qua điện thoại di động trong nhà hàng, trong cửa hàng mua bán, trong chợ và khi đi bộ trên phố. Thanh niên cũng coi đó là cách sống hiện đại. Nếu họ không có  iPhone hay iPads mới nhất thì họ không thời thượng. Nếu thầy nhìn quanh Thượng Hải, thầy sẽ thấy quảng cáo khắp nơi. Trên khắp báo chí và tạp chí thầy sẽ thấy nhiều quảng cáo hơn về thứ thời trang và mọi người chấp nhận chúng như cách sống hiện đại mới.”

Hou, người tốt nghiệp năm ngoái cũng than: “Khi em tiếp quản kinh doanh của bố em, mọi thứ bận rộn thế dường như người ta không hành động nhanh thì ai đó sẽ làm. Bây giờ em biết tại sao bố em ốm. Khi em muốn nhiều thời gian hơn để quyết định, gia đình em bực mình vì điều đó có nghĩa là không có tính quyết định và lười biếng. Bác em nói: “Đấy có phải là điều họ dạy cháu ở Mĩ không? Cháu phải hành động nhanh và làm quyết định nhanh trong thế giới cạnh tranh này. Nếu cháu không làm thì cháu không làm việc đủ chăm chỉ.”  Với gia đình em, họ nghĩ rằng em lười nhưng với em đó là làm cho nhiều việc hơn được thực hiện. Phần lớn mọi người nghi ngại về việc làm chậm lại để nghĩ rõ ràng về cách mọi sự cần được thực hiện. Gia đình em sợ rằng chúng em sẽ bị tụt lại sau người khác cho nên họ đẩy em mạnh lắm. Mẹ em thường nói: “Không có cơ hội như thế này đâu, cho nên chúng ta phải nắm lấy chúng bây giờ.” Em ước ao là em ở lại và làm việc ở Mĩ trong vài năm để học cách họ làm việc ở đó.” Zhang lắc đầu: “Điều bạn học ở đó và điều bạn làm ở đây là hoàn toàn khác nhau. Ở bên đó, vấn đề là về tính hiệu lực, hiệu quả nhưng ở đây nó là về giữ cho bận rộn, làm cho mọi người hài lòng, bất kể tới hiệu lực và hiệu quả. Không ai làm quyết định kém vì không ai làm quyết định. Mọi người nói nhiều nhưng từ chối làm quyết định vì không ai muốn bị khiển trách vì bất kì cái gì. Đó là lí do tại sao mọi thứ có vẻ bận rộn nhưng thực tại kinh doanh là thấp vì mọi người sẽ thảo luận mọi thứ lặp đi lặp lại mãi.”

Meng thừa nhận: “Chúng em làm ra tiền nhưng không ai hài lòng. Khi em nhìn vào những người ở vị trí trên đỉnh, họ không hài lòng chút nào. Mọi người đều sợ cái không biết vì họ bị quá nặng gánh với những thứ tầm thường. Em nghĩ chúng em đang đánh mất cách sống cuộc sống tốt của riêng chúng em. Ngày nay làm ra tiền là mọi thứ nhưng ít người nhận ra rằng có cái giá mà họ phải trả. Bây giờ em nhớ về điều thầy đã dạy chúng em trong các môn phần mềm của thầy về khoảnh khắc của im lặng nơi nó mở ra cánh cửa tới tâm thức và nạp lại cho tâm linh của chúng em. Thầy thường khuyến khích chúng em đi bộ trong công viên để ở cùng với thiên nhiên để làm đầy lại tâm trí chúng em nhưng nếu chúng em làm điều đó ở đây, mọi người nghĩ chúng em lười. Chúng em thậm chí không thể dành ra được 15 phút trong chỗ yên tĩnh mà không làm gì vì tâm trí chúng em đầy các thứ. Trong thế giới thay đổi nhanh chóng này, chúng em không thể nhận biết được khoảnh khắc hiện tại như thầy vẫn bảo chúng em nhiều lần trong lớp của thầy để giữ chúng em ít bị căng thẳng.”

Tôi khuyên họ: “Tất cả các em đều cần mạnh khoẻ, đó là điều quan trọng cho các em và gia đình các em. Bất kể nơi các em làm việc, các em cần thời gian dành cho bản thân các em. Nghỉ vào lúc ăn trưa vì đó là thời gian của các em để dừng làm việc và nạp lại tâm trí các em cho buổi chiều. Nói với các bạn của các em rằng các em mệt cho nên cần nghỉ ngơi. Các em không thể làm việc 10 hay 12 giờ một ngày vì điều đó sẽ làm hỏng não các em. Đừng vội vàng trả lời các cuộc điện thoại mà đợi cho tới hồi chuông thứ ba hãy trả lời vì các em cần thời gian chuẩn bị. Đừng nhanh chóng đáp lại tin nhắn hay emails, đọc email nhận được hai lần và đầy đủ trước khi trả lời chúng. Nếu các em muốn tận hưởng cuộc sống, các em cần thời gian dành cho bản thân các em bằng không các em sẽ bị kéo đi bởi mọi lực không cần thiết. Các em phải dừng việc bận rộn để suy nghĩ rõ ràng. Đừng để người khác nói cho các em rằng nếu các em không làm cái gì đó, các em đang lãng phí thời gian. Thời gian là điều các em có và các em có thể dùng nó theo những cách khác nhau. Các em cần tự hỏi bản thân các em liệu các em có đang làm mọi thứ quá nhanh thì làm chậm lại một chút để giữ cho bản thân các em được bình tĩnh. Khi các em ốm, tiền không thể mua được sức khoẻ của các em, cho nên đừng làm phí hoài nó.”

 

—English version—

 

A conversation in Shanghai

Each summer when teaching in Asia, I often contacted former students for a meeting so I could learn more about their career. This year only four of them are coming to see me as others are too busy or have other plans. Three students had worked in the U.S. for few years then returned home, only one who graduated last year and went home to run a family’s business because his father was sick. The weather in Shanghai is hot and humid as contrast with Beijing where it was hot but dry. We meet in a nice restaurant in Pudong, looking toward the Bund on the other side of the river.

After some casual conversations, Zhang, a manager at Huawei begins: “When I returned home after several years working at Microsoft, I thought that I have time to enjoy my life in China. I was wrong as the work here is much busier than in the U.S.” Meng, another former student adds: “We are too busy to do anything. What we think as our own time has been completely replaced by more works, more meetings, and more social events. The problem is most of these works are non-productive. China is growing too fast but people do not understand what efficiency is. They have to go to meetings all the time but do not making any decision. Everybody talk and talk then call for another meeting to continue. He laughs: “It is “Busy-ness” not “business”!

Zhang complains: “The constant meetings combined with the feeling that there are so many things to do create significant stress to all of us. My health is not as good as when I was in the U.S. I am worrying that I may have a heart attack. In the U.S. after work most software engineers go to the Gym or play sports so they are healthy. But in China, they all go to restaurants where everybody eat, smoke and drink, if you do not do that, you are not part of the team.” Meng agrees: “That type of activities, especially drinking hurt the ability to focus on works, undermine creative thinking but people here considers it is a necessity because they all have good job, and making good money.” Zhang adds: “Technology should make works easier but in China, it makes everything more complex. People are sending emails and text messages to others all the time. With mobile phone, they call each other even after work; people call me at 11:00 at night and even4 o’clock in the morning. There is no relaxation as people are constantly talking on their mobile phone or reading emails, and text messages. They talk on mobile phone in restaurants, in shopping mall, in the market and when walking in the street. Young people also consider it as the way of modern living. If they do not have the latest iPhone or iPads then they are not in fashion. If you look around Shanghai, you will see advertisings everywhere. All over newspapers and magazines you will see more advertises of fashionable things and people accept them as the new way of modern life.”

Hou, who graduated last year also laments: “As I took over my father’s business. Everything was so busy as if you did not move fast somebody will. Now I know why my father was sick. When I want more time to decide, my family gets angry as it means indecisive and lazy. My uncle said: “Is that what they taught you in the U.S? You must move fast and make decision fast in this competitive world. If you do not then you are not working hard enough.”  To my family, they think that I am lazy but for me it is about getting more things done. Most people are skeptical about slow down to think clearly on how to get things done. My family is afraid that we will fall behind others so they push me hard. My mother often said: “There is no opportunity like this, so we must seize them now.” I wish that I would stay and work in the U.S. for few years to learn how they do thing there.” Zhang shakes his head: “What you learn there and what you do thing here is completely difference. Over there it is about efficiency, effectiveness but here it is about keeping busy, making people happy, regardless of efficiency or effectiveness. No one make bad decision because no one makes decision. People talk a lot but refuse to make decision as no one want to be blame for anything. That is why things look busy but actually business is slow because people will discuss things over and over.”

Meng admitted: “We are making money but no one is happy. As I look at people at top positions, they are not happy at all. Everybody is afraid of the unknown as they are overburdened with trivial things. I think we are losing our own way of good living. Today making money is everything but few people realize that there is a price that they must pay. Now I remember about what you have taught us in your software courses about the moment of silence where it opens up the door to consciousness and recharging your spirit. You often encourage us to walk in the park to be with nature to replenish our mind but if we do that here, people think we are lazy. We cannot even spend 15 minutes in a quiet place with nothing to do as our minds are full of things. In this fast changing world, we cannot aware of the present moment as you told us many times in your class to keep us less stressful.”

I advised them: “You all need to be healthy, it is important for you and your family. Regardless where you work, you need time for yourselves. Take a lunch break as it is your time to stop work and recharge your mind for the afternoon. Tell your friends that you are tired so you need to rest. You cannot work 10 or 12 hours a day as it will damage your brain. Do not hurry to answer phone calls but wait until the third ring to answer as you need time to prepare. Do not quickly to response to text messages or emails, read your emails twice and completely before answering them. If you want to enjoy life, you need time for yourself else you will be pulled by all the unnecessary forces. You have to stop being busy in order to think clearly. Do not let others to tell you that if you are not doing something, you are wasting time. Time is what you have and you can spend it in different way. You need to ask yourself if you are doing things too fast then slow down a little to keep yourself calm. When you are sick, money cannot buy your health back, so do not waste it.”